Mercimek İç Anadolu’da ve birçok geçit bölgesinde buğday ile ekim nöbeti sistemi içinde yetiştirilir. Bu nedenle burada mercimek yetiştiriciliği yanında kısmen de olsa mercimekten sonra ekilen buğday yetiştiriciliğine değinilecektir. Yapılan ekim nöbeti çalışmaları açıkça göstermektedir ki, bir önceki ürün yetiştiriciliğine yapılan agronomik uygulamalar bir sonraki ürünün gelişme ve verimini etkilemektedir. Bu nedenle Bölümümüzde araştırmalar ekim nöbeti dikkate alınarak ürün dizileri içerisinde yapılmaktadır. Tek üründe yapılan araştırmalar konuya tek yanlı bakışı yansıttığı için yetersizdir.

Ekim Nöbeti
      Enstitümüzde 1982 yılında başlayan ve halen devam eden ekim nöbeti çalışmalarında buğday-yazlık mercimek ekim nöbetinde mercimeğin veriminin 86 kg/da mercimekten sonra ekilen buğdayın veriminin ise 279 kg/da olduğu görülmektedir. Mercimekten sonraki buğday verimi nadastan sonra ekilen buğdayın verimine göre % 8 daha düşük olmuştur. Ancak 86 kg mercimeğin verimi dikkate alındığında ve baklagillerin toprağa kazandırdıkları azot dikkate alındığında sistem tamamıyla uygulanabilir (fizibil ve karlı) duruma gelmektedir. Ancak mercimeğin pazarlanmasındaki güçlükler bu ürünün yetiştirilmesindeki en önemli sıkıntıların başında gelmektedir

Toprak Hazırlığı
    1987 yılında başlayan ve 6 yıl süren araştırmalar mercimeğin toprak hazırlığında iki yöntemin ön plana çıktığını göstermektedir. Bunlardan birisi sonbaharda pullukla sürüm, ilkbaharda kazayağı ve ardından mibzerle ekim yöntemidir. Diğeri ise korumacı bir yöntem olan ilkbaharda kazayağı sürümünü takiben mibzerle ekim yöntemidir. İç Anadolu’da çiftçilerimizin yaygın bir şekilde uyguladıkları serpme ve pullukla kapatma yöntemi ise üçüncü olarak ön plana çıkmıştır. Her ne kadar ikinci yöntemden % 15 daha fazla verim verse de birinci metotta sonbaharda toprağın sürülmesi toprağın kümeleşme (agregat) özelliğini yitirmesine neden olmakta ve toprağı rüzgar ve su erozyonuna hassas hale getirmekte ve toprak kuru ve sert olduğundan sürüm maliyeti artmaktadır. Bu şekilde tarıma devam edildiğinde toprak verimliliğini de kaybetmektedir. Bu nedenle ilkbahar sürümlerini içeren yöntemlerin tercih edilmeleri gerekir. Bu yöntemlerin başında ise yukarda sözü edilen kazayağı işlemesi olmalıdır.
Toprağın korunduğu korumacı tarım sistemlerinden en gelişmiş olanı toprak işlemesiz tarımdır. Bu tarım sisteminde ilkbaharda yabancıotlar çıkmaya başladığı dönemde (mart sonu-nisan ortası) glyphosate bileşimli yabancıot ilaçalarından (Touchdown, Knockout, Mamba, Roundup ..) birisi dekara 300-350 g olacak şekilde en fazla 20 litre suda eritilerek atıldıktan sonra mercimek direk ekim mibzeri ile ekilir. Normal hububat ekim makineleri üzerlerine toprağa kolay batmalarını temin etmek maksadıyla ağırlıklar konulmak suretiyle bu iş için kullanılabilir.Ekim işlemi önce yapılıp ilaçlama sonraya da bırakılabilir.Veya imkan olursa iki işlem birlikte de yapılabilir. Bu yöntemle buğday sapları toprakta bırakıldığı için toprak erozyonu tamamen önlenmekte ve en önemlisi anız yakmanın önüne geçilmektedir (Yöntemin yararları için Korumalı tarımla ilgili yazımıza bakılabilir). Konu üzerinde yaptığımız araştırma işlemesiz tarımla yapılan nohut verimi çiftçi uygulaması (serpme ve pullukla kapatma) ile elde edilenle aynı olmuştur. Nohuttan sonra ekilen buğday verimlerinde ise işlemesiz çiftçi uygulamasından %4 daha düşük buğday verimi elde edilmiştir. Ancak maliyetler bakımından hem nohut hem de buğday hesaba katıldığında işlemesiz tarım çiftçi yöntemine göre dekara 15 TL daha karlı olmaktadır.

Ekim
      Ekim hububat mibzerleri ile rahatlıkla yapılabilmekte ve verim serpme ve pullukla kapatmaya göre her zaman yüksek olmaktadır. İlkbaharda toprak nemi toprağın sıkışmasına müsait olduğu için ilkbaharda ekimde toprak tavında iken ekim işlemleri yapılmalıdır.
Zamanı:
Mercimek İç Anadolu da ilkbaharda mümkün olduğunca erken ekilmelidir. Ekim tarihi nisan sonuna kalırsa ciddi verim düşüklükleri yaşanmaktadır. Bunun başlıca nedeni tohum yatağının artan hava sıcaklıkları nedeniyle hızla kuruyup çıkışı geciktirmesi ve gelişme devresinin kısalarak kurak bir sezon olan yaz başına kalmasıdır.
Tohum miktarı:
Yapılan çalışmalar mercimekte (Sultan 1 çeşidi) tohum miktarı metrekareye 160 tane gelecek şekilde olmalıdır. Tohum olarak kullanılacak mercimeğin tanesinin ağırlığına bağlı olarak bu miktarlar 9 ile 10 kg/da ağırlığa tekabül etmektedir. Örneğin 300 adet mercimek sayıp ağrlığını aldığımızda 20 g buldu isek mercimeğin dane ağırlığı 20/300 olacaktır. Bunu 160 ile çarparsak (20x160/300=10.7 ) 10.7 kg elde ederiz ki bu atacağımız tohum miktarıdır. Ekonomik bir tohum miktarı daima bu miktardan 1 ila 2 kg daha az olmalıdır.

 Gübreleme
      Mercimek-Buğday ekim nöbetinde Mercimek ve buğdaya verilecek uygun azotlu gübre miktarları 6 yıl süren bir çalışma sonunda belirlenmiştir. Buna göre mercimeğe 4 kg, mercimekten sonra ekilen buğdaya ise 8 kg/da azot verilmelidir (bunların yaklaşık gübre karşılıkları % 33 lük gübreler için 3 ile, %26 lıklarda 4 ile, %21 lıklerde ise 5 le çarpılarak bulunabilir) bu uygulama ile mercimeğe çiftçi uygulamasına göre (buğdaya 6, nohuta 0 kg N/da) fark hemen hemen yokken, buğday veriminde %13 (35 kg/da) hatırı sayılır verim artışı elde edilmektedir. Mercimekten sonra buğday eken çiftçilerimiz bu durumu dikkate alarak gübreleme yapmalarını tavsiye ediyoruz. Mercimeğe ayrıca dekara 5-6 kg/da P2O5 verilmesi gerekmektedir. Böylece mercimek ekiminde 10 kg/da DAP ile 6 kg/da %33 lük veya 8 kg/da %26 lık azotlu gübrelerle ekimden hemen önce karıştırılıp ekilmelidir. Böylece yaklaşık olarak tavsiye edilen gübrelemeyi yapmış oluyoruz.

Yabancıot Kontrolu
       Mercimek yabancıotla rekabeti olmayan bir bitkidir. Bu yüzden yabancıot mücadelesi mutlaka yapılmalıdır. Mercimekte denenen kimyasal ilaçlar tatmin edici sonuçlar vermemiştir. Bu nedenle yabancıot mücadelesinin elle veya mekaniki yollarla yapılması gerekmektedir. Mercimekte yapılan yabancıot mücadelesi hem mercimek veriminde verim artışına (%22-35) hem de izleyen buğday verimlerinde buğdayda yapılan ilaçlı mücadele dışında verim artışına (%11) yol açmaktadır. Bu da mercimekte yabancıot mücadelesinin görünmeyen yararlarını ortaya koymaktadır.

Hasat
     Geniş alanlarda hasadın elle yapılması yüksek maliyet, zamanında yeterli iş gücü bulmada zorluklar nedeniyle problem olmaktadır. Bu durum pazarlama yanında mercimek yetiştirmenin ikinci büyük derdidir.. Mercimekte ekim şekli ve toprak yüzeyinin düzgün olmaması nedeniyle biçerle hasat mümkün olamamaktadır. Mercimeğin işlemesiz tarımda doğrudan ekilmesi toprak buğday hasadından sonra olduğu gibi düzgün olarak kaldığı için mümkün görünmektedir. Çünkü nohutta yapılan bir çalışma, tarlaya ekimden sonra tapan çekildiğinde veya mibzerle ekim yapıldığında biçerle hasadın ekonomik olduğunu ortaya koymuştur.

Kaynak:Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü